Alternatywa dla Niemiec (AfD) liczy, że po wyborach w 2029 roku to jej polityk obejmie urząd kanclerza. Tymczasem w 2026 roku kolejne doniesienia o związkach polityków i pracowników partii z neonazistowskimi organizacjami wracają do debaty o tym, jak daleko sięga radykalizacja ugrupowania.
Partia pod lupą służb
Niemiecki wywiad wewnętrzny uznaje AfD za organizację podejrzaną o prawicowy ekstremizm. W kilku krajach związkowych jest ona już klasyfikowana jako ekstremistyczna potwierdzona. Wielu politologów zwraca uwagę, że od powstania w 2013 roku partia radykalizowała się coraz bardziej.
Fabian Virchow, badacz skrajnej prawicy z Hochschule Düsseldorf, ocenia, że AfD jest partią skrajnie prawicową z cechami ruchu faszystowskiego. W jego opisie w ugrupowaniu współistnieją rywalizujące nurty. Liderka Alice Weidel kojarzona jest z wolnorynkowym podejściem i małym państwem. Inni, jak wpływowy polityk z Turyngii Björn Höcke, wolą silne państwo oparte na etnicznie jednolitym narodzie.
Z badania „Leipziger Autoritarismus Studie” wynika, że w niemieckim społeczeństwie rosną poglądy skrajnie prawicowe, także akceptacja ideologii wywodzących się z narodowego socjalizmu. Około dwóch trzecich osób o utrwalonym skrajnie prawicowym światopoglądzie głosowałoby na AfD.
Naloty, byli członkowie zdelegalizowanych grup
W sierpniu 2026 roku policja przeprowadziła szeroko zakrojoną akcję wobec piętnastu osób. Śledczy podejrzewają je o kontynuowanie działalności stowarzyszenia „Artgemeinschaft”, zdelegalizowanego w 2023 roku i uchodzącego wcześniej za jedną z największych niemieckich neonazistowskich organizacji kadrowych. Wśród objętych akcją byli dwaj urzędujący posłowie AfD do landtagu Saksonii-Anhalt. Ich adwokaci zaprzeczają zarzutom.
Według dziennika „Welt” czworo pracowników frakcji AfD w tym landzie to dawni członkowie zakazanej neonazistowskiej organizacji młodzieżowej „Heimattreue Deutsche Jugend” (HDJ), która organizowała dla młodych ludzi obozy o paramilitarnym charakterze. Dwie z tych osób pełniły w niej funkcje kierownicze. Dziś współpracują z Ulrichem Siegmundem, który w grudniu chce zostać pierwszym premierem kraju związkowego z ramienia AfD.
Obie organizacje figurują na wewnętrznej „liście niezgodności” AfD, która ma oddzielać partię od ekstremistów. Zasadniczo osoby z takim członkostwem w przeszłości nie powinny w niej działać. Przykład Andreasa Kalbitza pokazuje jednak, że lista bywa omijana. Wyrzucono go z partii w 2020 roku za zatajenie członkostwa w HDJ, a według „Spiegla” znów pracuje dla AfD, tym razem jako współpracownik posła Hansa-Thomasa Tillschneidera, obecnie wicemarszałka landtagu.
Czy dystansowanie się jest wiarygodne?
Laura Neumann (imię zmienione) z sieci „Nordverbund Ausstieg Rechts”, która wspiera osoby wychodzące ze skrajnie prawicowego środowiska, podkreśla, że skuteczne odejście wymaga profesjonalnie prowadzonego procesu. Pierwsze pytanie, które zadaje, brzmi: jak ta osoba mówi o swojej przeszłości i czy naprawdę się z nią rozliczyła. Doświadczenia doradców pokazują też, że im dłużej i głębiej ktoś tkwił w tym środowisku, tym trudniej mu się od niego odciąć.
Redakcja DW zwróciła się o komentarz do zarządu federalnego AfD, a także do wybranych posłów i pracowników frakcji. Nikt nie odpowiedział. Zdaniem Virchowa to element szerszego procesu:
„W AfD nie widzi się już potrzeby dystansowania od radykalnie prawicowych stanowisk” – ocenia Virchow.
Co to oznacza dla Polski
Niemcy to największy sąsiad Polski i jeden z kluczowych graczy w Unii Europejskiej, więc zmiany na tamtejszej scenie politycznej mają znaczenie także dla nas. Dotyczy to zwłaszcza polityki wobec UE, migracji czy relacji z Rosją, choć sama wizja kanclerza z AfD na razie pozostaje celem partii, a nie faktem. Wybory w Saksonii-Anhalt w grudniu będą pierwszym poważnym sprawdzianem, czy partia może sięgnąć po władzę na poziomie kraju związkowego.
Warto też pamiętać, że przedstawione zarzuty dotyczą konkretnych osób i część z nich jest kwestionowana. Postępowania w sprawie „Artgemeinschaft” nie zostały jeszcze rozstrzygnięte.
Źródło: DW – „The AfD and neo-Nazi networks: how close are the connections?”
