Odprawa w Niemczech (Abfindung) a podatek – reguła jednej piątej

Odprawa z tytułu rozwiązania umowy o pracę w Niemczech (Abfindung) jest opodatkowana – zalicza się do dochodów z pracy. Często można jednak skorzystać z ulgowego sposobu liczenia podatku, tzw. reguły jednej piątej (Fünftelregelung, § 34 EStG). Od roku podatkowego 2025 pracodawca nie stosuje jej już przy wypłacie, więc ulgę uwzględnia się dopiero w zeznaniu podatkowym. Wyjazd do Polski przed wypłatą zwykle nie zwalnia odprawy z podatku w Niemczech.

Czy odprawa jest opodatkowana

Tak. Niemiecka ustawa (§ 24 nr 1 EStG) traktuje odszkodowania za utracone lub przyszłe zarobki jako część dochodu. Odprawa za utratę pracy to właśnie takie odszkodowanie (Entlassungsentschädigung). Pracodawca pobiera od niej zaliczkę na podatek jak od jednorazowej wypłaty (sonstiger Bezug).

Ważne jest, co dokładnie wchodzi w kwotę wypłacaną przy odejściu. Według stanowiska niemieckiego ministerstwa finansów nie są odprawą w sensie podatkowym m.in.:

zaległa pensja,
ekwiwalent za niewykorzystany urlop (Urlaubsabgeltung),
proporcjonalne urlopowe, „trzynastka”, premie i tantiemy już zarobione,
pensja należna do dnia faktycznego rozwiązania umowy.

Te kwoty są zwykłym wynagrodzeniem i podlegają normalnemu opodatkowaniu. Odprawą jest dopiero rekompensata za utratę pracy i przyszłych zarobków – zwykle zapisana w umowie rozwiązującej (Aufhebungsvertrag) albo ugodzie sądowej.

Składki na ubezpieczenie społeczne to odrębna kwestia – rządzą się innymi przepisami niż podatek i nie są tematem tego tekstu.

Reguła jednej piątej – kiedy i jak

Fünftelregelung łagodzi skutek tego, że duża kwota wpada w jednym roku i „podbija” stawkę podatku. Działa tak:

Finanzamt liczy podatek od dochodu bez odprawy.
Liczy podatek od dochodu powiększonego o 1/5 odprawy.
Różnicę mnoży razy 5 – to podatek przypadający na odprawę.

Ulga nie zmniejsza podstawy opodatkowania, tylko ogranicza efekt progresji. Przy bardzo wysokich dochodach, gdy i tak obowiązuje najwyższa stawka, daje niewiele.

Warunki (według przepisów i wytycznych BMF):

Odszkodowanie, a nie zaległe pieniądze – odprawa musi wynikać z odrębnej podstawy prawnej (np. umowy rozwiązującej), a nie z roszczenia, które pracownik już miał.
Wypłata w jednym roku („zbicie” dochodów, Zusammenballung). Rozłożenie odprawy na raty w dwóch latach co do zasady odbiera ulgę. Drobna dopłata w innym roku (do 10% głównej kwoty) zwykle nie szkodzi.
Odprawa musi zwiększać dochód roku. Warunek jest spełniony, jeśli odprawa jest wyższa niż zarobki tracone do końca roku. Jeśli jest niższa – liczy się, czy razem z innymi dochodami w tym roku (np. z nowej pracy) przekracza dochody z poprzedniego roku.

Przykład liczbowy (uproszczony, rok podatkowy 2025, taryfa podstawowa, bez dodatku solidarnościowego i podatku kościelnego):

Pozycja	Kwota
Dochód do opodatkowania bez odprawy	30 000 €
Odprawa	20 000 €
Podatek od odprawy liczony normalnie	6388 €
Podatek od odprawy z regułą jednej piątej	5825 €
Różnica	563 €

Przykład pokazuje mechanizm, a nie wynik konkretnej osoby. Rzeczywista kwota zależy od pełnych dochodów w roku wypłaty, kosztów i sytuacji rodzinnej.

Odprawa a klasa podatkowa i dopłata

Od wypłat dokonanych w 2025 r. pracodawca nie stosuje reguły jednej piątej przy potrąceniu zaliczki. Pobiera podatek od odprawy jak od zwykłej jednorazowej wypłaty, czyli zwykle więcej, niż wyniesie podatek po zastosowaniu ulgi. Ulgę przyznaje Finanzamt dopiero w zeznaniu – dlatego rozliczenie roku wypłaty odprawy jest zwykle opłacalne. ELSTER wprost wymienia odprawę jako sytuację, w której warto złożyć wniosek o rozliczenie.

Na wysokość zaliczki wpływa też klasa podatkowa. Przy jednorazowej wypłacie pracodawca bierze dane podatkowe obowiązujące na koniec miesiąca, w którym wypłaca pieniądze. Jeśli w tym czasie pracownik ma już nową pracę jako główną, dawny pracodawca może rozliczyć odprawę w klasie VI – a wtedy zaliczka jest szczególnie wysoka.

Zdarza się też odwrotna sytuacja, czyli dopłata. Najczęstsze przyczyny:

Zasiłek dla bezrobotnych (Arbeitslosengeld I) w tym samym roku. Zasiłek jest wolny od podatku, ale podnosi stawkę dla pozostałych dochodów (Progressionsvorbehalt). Jeśli wyniósł ponad 410 € w roku, złożenie zeznania jest obowiązkowe.
Druga praca w klasie VI lub kilka zatrudnień w ciągu roku.
Wspólne rozliczenie małżonków, w którym drugi dochód podnosi stawkę.

W każdym z tych przypadków zaliczki pobrane w ciągu roku mogą okazać się niższe od podatku ustalonego w zeznaniu – stąd dopłata.

Odprawa a zasiłek ALG I – to sprawa urzędu pracy, nie Finanzamtu. Według Bundesagentur für Arbeit odprawa może wpłynąć na wypłatę zasiłku dla bezrobotnych. Szczegóły w konkretnej sprawie ocenia Agentur für Arbeit, a zasady opisuje jej urzędowy informator o uwzględnianiu odpraw (Merkblatt 17).

Wyjazd do Polski w roku wypłaty

Wiele osób kończy pracę w Niemczech i wraca do Polski, zanim pieniądze trafią na konto. Co wtedy?

Niemcy nadal mogą opodatkować odprawę. Przepis § 50d ust. 12 EStG mówi, że do celów umów o unikaniu podwójnego opodatkowania odprawa jest traktowana jak dodatkowe wynagrodzenie za wcześniejszą pracę. Skoro praca była wykonywana w Niemczech, prawo do opodatkowania odprawy co do zasady zostaje w Niemczech – niezależnie od miejsca zamieszkania w dniu wypłaty i od daty podpisania umowy o odprawie.
Część pracy w innym kraju. Jeśli w trakcie zatrudnienia część pracy była wykonywana poza Niemcami (np. w Polsce), odprawę dzieli się proporcjonalnie według dni pracy w poszczególnych krajach.
Polska strona. Jeśli w dniu wypłaty odbiorca mieszka już w Polsce, trzeba też sprawdzić, czy i jak odprawę wykazać w polskim zeznaniu. Zależy to od umowy polsko-niemieckiej i polskiej ustawy o PIT, dlatego przy takiej wypłacie warto zasięgnąć porady.
Rozliczenie w Niemczech po wyjeździe. Po przeprowadzce można mieć w Niemczech ograniczony obowiązek podatkowy albo wnioskować o traktowanie jak rezydent (§ 1 ust. 3 EStG). Status wpływa m.in. na kwotę wolną (§ 50 ust. 1 EStG). Przepis § 50 ust. 1 EStG, który wylicza ulgi niedostępne dla osób z ograniczonym obowiązkiem podatkowym, nie wymienia reguły jednej piątej (§ 34 EStG).

Przed wyjazdem warto też zadbać o sprawy praktyczne: wyrejestrowanie, ubezpieczenia i zebranie dokumentów od pracodawcy. Jak wygląda pomoc w rozliczeniu podatku z Niemiec po powrocie do Polski, zależy głównie od tego, jakie dokumenty uda się zebrać przed wyjazdem.

Co złożyć w zeznaniu

W zeznaniu za rok, w którym wypłacono odprawę (liczy się data wypłaty, nie podpisania umowy):

Anlage N – odprawę wpisuje się w wierszu 16 lub 17 (wynagrodzenie za kilka lat i odszkodowania). Koszty uzyskania przychodu związane z odprawą – w wierszu 79 lub 80.
Lohnsteuerbescheinigung od pracodawcy – warto sprawdzić, czy odprawa jest pokazana osobno.
Umowa rozwiązująca lub ugoda z podziałem na odprawę i pozostałe składniki (urlop, zaległa pensja).
Decyzje o zasiłku ALG I, jeśli był wypłacany – zasiłek wpisuje się w zeznaniu głównym.
Przy zamieszkaniu w Polsce w roku wypłaty – dokumenty o dochodach z Polski i o okresach pracy w poszczególnych krajach.

Terminy za rok podatkowy 2025: jeśli rozliczenie jest obowiązkowe (np. zasiłek ponad 410 €), termin mija 31 lipca 2026 (z doradcą lub Lohnsteuerhilfeverein – 1 marca 2027). Zeznanie składane dobrowolnie, tylko po to, by skorzystać z ulgi, można złożyć do 31 grudnia 2029.

Najczęstsze pytania

Czy odprawa w Niemczech jest wolna od podatku?

Nie. Jest opodatkowana, ale często można zastosować regułę jednej piątej, która zmniejsza efekt wyższej stawki.

Pracodawca nie zastosował Fünftelregelung. Czy to błąd?

Przy wypłatach od 2025 r. nie – pracodawca już tego nie robi. Ulgę przyznaje Finanzamt w zeznaniu.

Odprawa w dwóch ratach w dwóch latach – czy ulga przepada?

Zwykle tak, chyba że druga rata jest niewielka (do ok. 10% głównej kwoty). Warto to ustalić przed podpisaniem umowy.

Powrót do Polski przed wypłatą – czy podatek zapłaci się w Niemczech?

Co do zasady tak – za pracę wykonaną w Niemczech. Trzeba też sprawdzić skutki w polskim zeznaniu.

Czy ekwiwalent za urlop też liczy się po ulgowej stawce?

Nie. Ekwiwalent za urlop i zaległa pensja to zwykłe wynagrodzenie.

Gdzie szukać pomocy

Do rozliczenia roku wypłaty odprawy potrzebne są przede wszystkim umowa rozwiązująca (lub ugoda) i Lohnsteuerbescheinigung. Na ich podstawie można ustalić, które części wypłaty mogą być objęte regułą jednej piątej.

Zeznanie można złożyć samodzielnie w ELSTER albo z pomocą doradcy podatkowego lub biura, np. Zwrot-podatkow.pl, które zajmuje się rozliczeniami osób pracujących w Niemczech. Ostateczną wysokość podatku zawsze ustala Finanzamt.

Źródła

Tagi: Abfindung, Fünftelregelung, odprawa, podatek w Niemczech, praca w Niemczech